Khơi thông nguồn lực tư nhân, phát triển ngành chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam – Chi nhánh khu vực TP. Hồ Chí Minh (VCCI-HCM) với sự hỗ trợ từ Sáng kiến Đầu tư cho Phụ nữ (Investing in Women – IW, một sáng kiến của Chính phủ Australia) đã tổ chức "Diễn đàn về Kinh tế Chăm sóc và Phát triển ngành Chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam", diễn ra vào ngày 6/8 ở TP. Hồ Chí Minh.

Sự kiện quy tụ các đại biểu đến từ Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội, các Bộ, ngành Y tế, Giáo dục và Đào tạo, chính quyền địa phương, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp, viện dưỡng lão cùng các chuyên gia phát triển quốc tế. Diễn đàn tạo nên một không gian đối thoại công - tư cởi mở, xoay quanh hai trụ cột cốt lõi: Biến áp lực già hóa thành cơ hội "Kinh tế Bạc", và tháo gỡ nút thắt pháp lý cho lực lượng Nhân viên chăm sóc người cao tuổi phi y tế.

Đón đầu cửa sổ chính sách và cơ hội từ Kinh tế Bạc tại Việt Nam

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ thuộc nhóm nhanh nhất thế giới, tạo ra một nghịch lý phát triển đặc thù khi tốc độ già hóa chạy đua với tốc độ tăng trưởng kinh tế. Theo Dự báo dân số Việt Nam 2024–2074 (Cục Thống kê & UNFPA, 2025), đến năm 2034, Việt Nam sẽ chính thức trở thành quốc gia có dân số già (14% dân số từ 65 tuổi trở lên).

Tuy nhiên, Diễn đàn đã đem đến một góc nhìn hoàn toàn mới: Già hóa dân số không phải là "gánh nặng" tiêu tốn ngân sách, mà là một thị trường dịch vụ giàu tiềm năng (Kinh tế Bạc) cần được kích hoạt.

Trên thế giới, thị trường này ước tính lên tới hơn 4.000 tỷ USD vào năm 2026. Để chuyển hóa áp lực thành động lực, Việt Nam đã khẩn trương đặt nền móng thể chế bằng một hệ thống văn bản pháp lý đồng bộ. Tinh thần chỉ đạo cốt lõi từ Nghị quyết số 42-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về nâng cao chất lượng chính sách xã hội và đảm bảo an sinh cho người cao tuổi đã được thể chế hóa qua Luật Dân số 2025, Nghị định 168/2026/NĐ-CP về chăm sóc người cao tuổi tại nhà và cộng đồng, Quyết định 1116/QĐ-TTg về chăm sóc toàn diện vượt ra ngoài phạm vi chăm sóc y tế, Nghị quyết 72-NQ/TW về thu hút nguồn lực tư nhân, và đặc biệt là Quyết định 383/QĐ-TTg — văn bản đầu tiên chính thức đưa thuật ngữ "Kinh tế Bạc" vào hệ thống chính sách Việt Nam.

Tháo gỡ nút thắt thể chế và chuyên nghiệp hóa nhân lực chăm sóc

Tại Diễn đàn, các đại biểu và chuyên gia tập trung bóc tách hai nhóm giải pháp cốt lõi để thúc đẩy ngành dịch vụ chăm sóc người cao tuổi. Nhóm giải pháp thứ nhất tập trung vào việc đẩy lùi các rào cản thể chế và khơi thông dòng vốn tư nhân cũng như đầu tư quốc tế.

Ở góc độ thể chế và đầu tư, dù hành lang pháp lý đã mở nhưng rào cản lớn nhất hiện nay vẫn là sự thiếu hụt các cơ chế cụ thể về tài chính, đất đai, thủ tục cấp phép và tín dụng ưu đãi. Để khơi thông dòng vốn tư nhân và thu hút các quỹ đầu tư quốc tế, đại diện đến từ các cơ quan Quốc hội, chuyên gia kinh tế và doanh nghiệp nhấn mạnh yêu cầu tăng cường giám sát thi hành Luật Dân số 2025, thực thi tinh thần Nghị quyết 42-NQ/TW, đồng thời nhân rộng các mô hình chăm sóc bán trú phù hợp với thực tiễn địa phương.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, chuyên gia Nhật Bản Osamu Nimonjiya từ Asian Human Power Networks đã đề xuất mô hình "Phần cứng Việt Nam + Phần mềm Nhật Bản" nhằm xây dựng Hệ thống Chăm sóc Tổng hợp Cộng đồng, hướng tới mục tiêu cốt lõi là hỗ trợ tự lập và bảo vệ phẩm giá cho người cao tuổi.

Diễn đàn cũng thảo luận nhóm giải pháp thứ hai về chuyên nghiệp hóa nguồn nhân lực chăm sóc phi y tế, một yếu tố then chốt quyết định chất lượng dịch vụ. Công việc chăm sóc người cao tuổi phi y tế hiện tại chưa có mã ngành nghề và khung tiêu chuẩn năng lực quốc gia. Do chưa được công nhận danh xưng chính thức, người làm công việc này bị coi là lao động phi chính thức, các trường không thể cấp bằng, còn doanh nghiệp thì e ngại không dám mở rộng quy mô kinh doanh do không tuyển được lao động chất lượng.

Nhằm giải bài toán này, GRACE - Chương trình Phát triển nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi hướng tới bình đẳng giới do VCCI-HCM thực hiện với sự hỗ trợ từ IW đã cung cấp bộ bằng chứng thực thuyết phục. Thông qua mô hình vi bằng (micro-credentials), dự án đã đào tạo thành công 29 giảng viên nguồn chuẩn Australia. Dự án cũng chuẩn hóa năng lực cho 206 học viên, giúp nâng chỉ số tự tin làm nghề từ 2,42 lên 4,04/5. Tác động này không chỉ giải quyết bài toán thiếu hụt nhân sự mà còn hỗ trợ giảm trách nhiệm chăm sóc không lương mà đa phần phụ nữ phải đảm nhận, biến công việc vốn bị coi là không cần kỹ năng thành một nghề nghiệp có kỹ năng, được trân trọng và được trả công xứng đáng, phù hợp cho tất cả mọi người. Đây chính là cơ sở thực tiễn để VCCI-HCM gửi đề xuất tới Bộ Giáo dục và Đào tạo chính thức ban hành mã nghề quốc gia cho nghề này, tạo tiền đề chuẩn hóa nguồn nhân lực trên toàn quốc.

Phát biểu tại Diễn đàn, bà Bùi Thị Ninh, Phó Giám đốc VCCI-HCM khẳng định: “Khái niệm Kinh tế Bạc đánh dấu sự chuyển đổi tư duy quan trọng: Già hóa dân số không phải là gánh nặng mà là một thị trường mới, một động lực tăng trưởng mới. Với Việt Nam, Kinh tế Bạc mở ra hai cơ hội song hành: mở rộng thị trường cho doanh nghiệp trong lĩnh vực dịch vụ chăm sóc thâm dụng lao động, đồng thời tạo việc làm bền vững và chất lượng, hỗ trợ phụ nữ cân bằng thời gian giữa trách nhiệm chăm sóc và các cơ hội kinh tế, khi họ được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp”.

“Việt Nam đã xây dựng một nền tảng chính sách để phát triển Nền kinh tế bạc cũng như một hệ thống chăm sóc người cao tuổi toàn diện, như Luật Dân số 2025, Nghị định 168/2026/NĐ-CP và Quyết định 1116/QĐ-TTg, đây chính là bệ phóng quan trọng mở đường cho tư duy lấy người cao tuổi làm trung tâm. Từ đòn bẩy thể chế này, VCCI kỳ vọng, trong 5 đến 10 năm tới sẽ cùng các bên liên quan kiến tạo một hệ sinh thái Kinh tế Bạc vận hành trên 3 trụ cột: Lực lượng lao động chăm sóc được chuẩn hóa mã nghề; Thị trường dịch vụ chăm sóc tư nhân phát triển đa dạng, chất lượng; và Cơ chế hợp tác công - tư hiệu quả. Chuyên nghiệp hóa nghề chăm sóc không chỉ giải quyết bài toán kinh tế và cung - cầu lao động, mà còn là khoản đầu tư chiến lược cho bình đẳng giới và an sinh xã hội bền vững”, bà Ninh nhấn mạnh.

Khẳng định cam kết đồng hành từ Australia trong việc hỗ trợ Việt Nam củng cố nền kinh tế chăm sóc, bà Kate Wallace, Tổng Lãnh sự Australia tại TP. Hồ Chí Minh cho rằng: “Khi công việc chăm sóc được công nhận và trân trọng, tất cả chúng ta đều được hưởng lợi. Thông qua việc đầu tư vào đội ngũ nhân viên chăm sóc phi y tế chuyên nghiệp, chúng ta có thể nâng cao chất lượng cuộc sống của người cao tuổi, tạo ra các việc làm có chất lượng và hỗ trợ phụ nữ cân bằng lại trách nhiệm chăm sóc. Australia tự hào đồng hành cùng Việt Nam trên hành trình này thông qua dự án GRACE, nơi chúng tôi đóng góp vào những nỗ lực của Việt Nam nhằm xây dựng một ngành chăm sóc người cao tuổi chuyên nghiệp, bao trùm và bền vững”.

Diễn đàn khép lại với sự đồng thuận cao về Lộ trình hành động 2026–2030, hướng tới thiết lập khung pháp lý mã nghề Nhân viên chăm sóc người cao tuổi phi y tế (NMC), thí điểm đào tạo theo mô hình vi bằng (micro-credentials), chuẩn hóa chất lượng và nhân rộng mô hình kết nối cung - cầu lao động. Khẳng định tại lễ bế mạc, đại diện VCCI-HCM cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp để chuyển hóa các khuyến nghị chính sách thành hành động thực tế, đưa Kinh tế Bạc trở thành trụ cột phát triển bền vững và nhân văn của Việt Nam.