Việt Nam có khả năng sản xuất 1 triệu thùng nhiên liệu hàng không bền vững SAF mỗi ngày

Tại hội thảo quốc tế "Nhiên liệu hàng không bền vững (SAF): Khung chính sách và phát triển thị trường tại ASEAN" ngày 25/6, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn nhìn nhận: Yêu cầu chuyển đổi xanh và phát triển bền vững trong lĩnh vực hàng không ngày càng trở nên cấp thiết khi Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và sẽ chính thức tham gia cơ chế CORSIA (Chương trình bù đắp và giảm phát thải carbon trong hàng không quốc tế) từ năm 2026.

Tuy nhiên, việc phát triển SAF tại Việt Nam cần được triển khai theo lộ trình phù hợp, bảo đảm hài hòa giữa các mục tiêu giảm phát thải, bảo đảm an ninh năng lượng và duy trì năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Thách thức lớn nhất

Theo bà Nguyễn Thị Phương Hiền, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng), ngành hàng không Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng nhanh trong khu vực châu Á. Mức tiêu thụ nhiên liệu hàng không Jet A-1 hiện đạt khoảng 2,8-3 triệu tấn mỗi năm; nhu cầu vận tải hàng không được dự báo tiếp tục tăng mạnh, kéo theo lượng nhiên liệu tiêu thụ có thể đạt khoảng 4 triệu tấn vào năm 2030 và khoảng 11 triệu tấn vào năm 2050.

"Rào cản lớn nhất đối với sự phát triển của SAF tại Việt Nam vẫn là bài toán kinh tế bởi phát triển SAF đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn và công nghệ mới", bà Hiền nhận định.

Hiện nay, giá thành SAF vẫn cao hơn khoảng 2-5 lần so với nhiên liệu hàng không truyền thống Jet A-1, trong khi các cơ chế khuyến khích đầu tư vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện. Việt Nam cũng chưa có lộ trình sử dụng SAF và cơ chế hỗ trợ phù hợp; huy động nguồn nguyên liệu bền vững; khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các yêu cầu chứng nhận quốc tế.

Cùng quan điểm, ông Philip Goh, Tổng Giám đốc Trung tâm Hàng không bền vững châu Á-Thái Bình Dương nhìn nhận, SAF hiện mới chỉ chiếm chưa đến 1% tổng lượng nhiên liệu hàng không tiêu thụ toàn cầu vào năm 2025. Nguyên nhân do SAF có chi phí cao so với nhiên liệu thông thường và việc sản xuất mới chỉ tập trung ở một số quốc gia; nhu cầu và thị trường chưa ổn định khiến các nhà đầu tư còn e ngại tài trợ cho sản xuất nếu chưa xác định được nhu cầu dài hạn.

Mỗi quốc gia cần xây dựng lộ trình SAF phù hợp với điều kiện thực tế

Để thúc đẩy phát triển SAF, bà Nguyễn Thị Phương Hiền cho rằng, Việt Nam cần xây dựng lộ trình sử dụng SAF phù hợp với điều kiện thực tiễn; hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển hệ sinh thái SAF; bảo đảm nguồn nguyên liệu bền vững; lựa chọn công nghệ phù hợp; phát triển chuỗi cung ứng và hạ tầng hỗ trợ; tăng cường huy động nguồn lực đầu tư, xây dựng cơ chế hỗ trợ và chia sẻ rủi ro; mở rộng hợp tác quốc tế, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Chung quan điểm, ông Subash S, Phó Giám đốc Khu vực châu Á-Thái Bình Dương, Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) cho biết mỗi quốc gia cần xây dựng lộ trình SAF phù hợp với điều kiện thực tế, dựa trên tiềm năng nguyên liệu, nguồn năng lượng, nhu cầu thị trường và hệ thống hạ tầng hiện có.

"Phát triển SAF không thể chỉ dựa vào riêng ngành hàng không mà cần sự tham gia của toàn bộ hệ thống chính sách, bao gồm giao thông, năng lượng, môi trường, tài chính, công nghiệp và đầu tư. SAF cũng cần được tích hợp vào các chính sách quốc gia hiện hành, trong đó Chính phủ đóng vai trò dẫn dắt thông qua các cam kết sử dụng SAF trong hoạt động do Nhà nước quản lý," ông Subash S góp ý.

Ông Philip Goh, Tổng Giám đốc Trung tâm Hàng không bền vững châu Á-Thái Bình Dương (APSAC) đánh giá Việt Nam có nhiều tiềm năng về nguồn nguyên liệu từ phụ phẩm nông nghiệp và chất thải sinh khối như rơm rạ, trấu, bã mía và nhiều nguồn khác. APSAC có thể hỗ trợ các nghiên cứu về nguyên liệu và chính sách phù hợp với Việt Nam, đồng thời hỗ trợ đào tạo, nâng cao năng lực cho cán bộ các bộ, ngành và kết nối Việt Nam với ICAO, các đối tác trong khu vực và ngành hàng không.

Đánh giá triển vọng của ngành SAF Việt Nam trong giai đoạn 2030-2050, bà Sharmine Tan, Giám đốc Phát triển bền vững và Chính sách khu vực Đông Nam Á của Boeing cho rằng với nguồn phụ phẩm từ lúa gạo và sắn phong phú, Việt Nam có khả năng sản xuất khoảng 1 triệu thùng SAF mỗi ngày.

Theo bà Sharmine Tan, trong ngắn hạn, Việt Nam nên ưu tiên thương mại hóa công nghệ sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững từ các nguồn nguyên liệu chứa dầu, mỡ sinh học. Về lâu hạn cần đầu tư vào các công nghệ sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững từ các loại cồn sinh học như ethanol hoặc isobutanol và khí hóa kết hợp quy trình công nghệ chuyển đổi khí tổng hợp thành nhiên liệu lỏng như diesel, xăng hoặc nhiên liệu hàng không bền vững nhằm mở rộng quy mô sản xuất SAF từ các nguồn chất thải…

Nhiên liệu hàng không bền vững (Sustainable Aviation Fuel - SAF) là thuật ngữ chính được ngành hàng không sử dụng để mô tả nhiên liệu hàng không phi truyền thống, phân biệt với loại nhiên liệu hydro carbon truyền thống có nguồn gốc từ hóa thạch như Jet A-1.

Thay vì khai thác dầu thô từ lòng đất và tinh chế để làm nhiên liệu phản lực, các nhà sản xuất SAF sử dụng những gì có sẵn — nghĩa là không khai thác thêm tài nguyên từ lòng đất.

SAF được tạo ra từ nhiều loại "nguyên liệu đầu vào". Một số ví dụ về nguyên liệu đầu vào bao gồm dầu thải như: dầu ăn đã qua sử dụng; chất thải lâm nghiệp và nông nghiệp; thực vật phát triển nhanh như tảo; chuyển đổi chất thải rắn đô thị (rác thải túi đen) thành SAF. Ngoài ra các công nghệ mới đang được phát triển và có nhiều tiềm năng như sản xuất SAF từ nguồn carbon thu giữ từ khí quyển. Thu khí trực tiếp sẽ kéo carbon dioxide (CO2) từ không khí, loại bỏ oxy, sau đó kết hợp với hydro để tạo thành nhiên liệu hydrocarbon. Có thể nói đây chính là tương lai của ngành hàng không bền vững.

Ngoài việc đáp ứng các tiêu chuẩn để sử dụng an toàn cho các máy bay, nhiên liệu SAF còn phải đáp ứng các tiêu chí về mặt bền vững như giảm phát thải carbon, hạn chế sử dụng nước ngọt, không cạnh tranh với việc sản xuất lương thực cần thiết cho con người và động vật, không gây tàn phá rừng.