Gỡ khó cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Những hạn chế mang tính cấu trúc

Dữ liệu của Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA) cho biết, tính đến ngày công bố thông tin 27/3/2026, có 4 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp được ghi nhận trong tháng 3/2026, với tổng giá trị 15.340 tỷ đồng.

Lũy kế từ đầu năm 2026, tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp được ghi nhận là 23.832 tỷ đồng, với 9 đợt phát hành ra công chúng trị giá 12.917 tỷ đồng (chiếm 54,2% tổng giá trị phát hành) và 4 đợt phát hành riêng lẻ trị giá 10.915 tỷ đồng (chiếm 45,8%).

Trong phần còn lại của năm 2026, tổng giá trị trái phiếu đến hạn là 181.454 tỷ đồng. Trong đó 58,6% giá trị trái phiếu sắp đáo hạn thuộc nhóm bất động sản (106.267 tỷ đồng), theo sau là nhóm ngân hàng (22.756 tỷ đồng).

Do yếu tố mùa vụ và tác động của kỳ nghỉ Tết Nguyên đán cùng với tâm lý thận trọng đầu năm, quý I, thị trường trái phiếu doanh nghiệp khá trầm lắng dù có sự phục hồi đáng kể tính từ năm 2022 đến nay.

Đáng nói, thị trường vẫn tồn tại những điểm nghẽn mang tính cấu trúc.

Đối với trái phiếu doanh nghiệp, 91% lượng phát hành trong năm 2025 là trái phiếu riêng lẻ, kỳ hạn ngắn, từ 1-3 năm. Tổ chức phát hành chủ yếu đến từ nhóm ngân hàng và bất động sản. Điều này hạn chế khả năng tham gia của nhà đầu tư tổ chức và giới hạn thanh khoản thị trường thứ cấp.

Về cơ cấu lãi suất, trên 50% trái phiếu có lãi suất thả nổi hoặc kết hợp với thả nổi, trong khi đối với một thị trường trái phiếu trung và dài hạn, doanh nghiệp kỳ vọng mức lãi suất ổn định.

"Trong thời gian tới, việc phát triển sâu rộng hơn thị trường trái phiếu Việt Nam sẽ phụ thuộc vào việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, hoàn thiện khung pháp lý và đa dạng hóa cơ sở nhà phát hành cũng như nhà đầu tư, phù hợp với xu hướng toàn cầu về huy động vốn bằng nội tệ và tăng cường khả năng chống chịu của hệ thống tài chính." - Ông Guy Deslondes

Còn trên thị trường thứ cấp, thanh khoản cũng rất mỏng, chỉ khoảng 5.000 tỷ một ngày, có nhiều thời điểm có thể lên tới 10.000 - 15.000 tỷ đồng, một con số khiêm tốn.

Một khảo sát tại Diễn đàn Thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam năm 2026 vừa diễn ra cho thấy khó khăn còn rất lớn, như khó đánh giá rủi ro tín dụng; thiếu thông tin dữ liệu thị trường và thiếu hàng hoá có chất lượng.

Ông Guy Deslondes, Giám đốc Toàn cầu về Phát triển thị trường mới nổi, S&P Global Ratings nhận định, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đang ghi nhận sự phục hồi, tuy nhiên vẫn còn khiêm tốn về quy mô và chiều sâu so với các quốc gia trong khu vực. Tỷ lệ dư nợ trái phiếu doanh nghiệp niêm yết trên GDP của Việt Nam (khoảng 8,7%) vẫn thấp hơn đáng kể so với Malaysia (47%), Thái Lan (25%) và Trung Quốc (37%). Thực tế này cho thấy thị trường vẫn đang ở giai đoạn phát triển ban đầu.

Hàng hoá chất lượng, hạ tầng đồng bộ

Bàn về khó khăn và giải pháp hỗ trợ cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong giai đoạn tới, bà Dương Kim Anh, Giám đốc đầu tư Công ty TNHH Quản lý quỹ đầu tư Chứng khoán Vietcombank (VCBF) cho biết ở góc độ công ty quản lý quỹ, khó khăn nhất là thiếu hàng chất lượng.

Hiện các quỹ có 2 nguồn tiền là quỹ mở (góp vốn của các nhà đầu tư cá nhân) và nguồn tiền từ các tổ chức ủy thác, như các công ty bảo hiểm. 2 nguồn tiền này có yêu cầu khác nhau về loại tài sản đầu tư.

Ví dụ, quỹ mở chỉ có thể mua trái phiếu niêm yết - khối lượng và giá trị phát hành đều hạn chế so với tổng dư nợ (dưới 10% ở thị trường sơ cấp). Trong đó, 80-85% là trái phiếu ngân hàng, 15% đến từ bất động sản và các công ty khác. Điều này khiến cho lựa chọn đầu tư càng hạn hẹp.

Còn phần tiền ủy thác từ các tổ chức lại không được mua trái phiếu có mục đích sử dụng vốn là trả nợ, tạo ra hạn chế nhất định.

Trong khi đó, các công ty sản xuất thường chỉ tìm đến thị trường trái phiếu khi không thể vay được vốn ngân hàng, khiến hàng hoá chất lượng càng ít đi.

Bà Kim Anh cho rằng, bên cạnh việc phát hành trái phiếu riêng lẻ, thị trường cần đẩy mạnh phát hành trái phiếu ra công chúng. Khi có nhiều nguồn hàng, cung - cầu gia tăng và việc giao dịch sẽ thuận tiện hơn.

“Từ năm 2026, việc phát hành trái phiếu ra công chúng bắt buộc xếp hạng tín nhiệm. Chúng tôi kỳ vọng thời gian các doanh nghiệp có giấy phép phát hành ra công chúng từ cơ quan quản lý sẽ nhanh chóng hơn”, đại diện VCBF chia sẻ.

Về đường dài, ông Trần Phú Việt, Giám đốc Sản phẩm và Định giá trái phiếu, FiinGroup cho rằng, yêu cầu cấp thiết là nâng cấp hạ tầng thị trường theo hướng hệ thống: từ chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng cơ chế định giá nhất quán, đến tích hợp các lớp phân tích và giám sát rủi ro. Giải pháp không chỉ cải thiện từng phần, mà là chuyển đổi toàn diện sang mô hình vận hành tích hợp, trong đó hệ thống định giá và đường cong lợi suất đóng vai trò nền tảng, giúp thị trường chuyển từ trạng thái phân mảnh sang minh bạch, từ giao dịch ngắn hạn sang phân bổ vốn dài hạn hiệu quả hơn.

Việc xây dựng hạ tầng định giá chuẩn đóng vai trò xúc tác kích hoạt dòng vốn tổ chức và vốn ngoại, đưa thị trường trái phiếu Việt Nam tiến gần tới các chuẩn mực quốc tế.