Hiệu quả nguồn lực kiều hối: Động lực góp phần phát triển kinh tế đất nước

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu năm 2026 đầy biến động, việc khơi thông “mạch máu” này không chỉ đơn thuần là thu hút ngoại tệ, mà là bài toán tối ưu hóa nguồn lực trí tuệ và tài chính của hơn 6 triệu người Việt xa xứ để bồi đắp cho khát vọng phát triển đất nước.

Kiều hối – dòng vốn bền bỉ của nền kinh tế

Có một thực tế ít được nhắc đến nhưng ngày càng rõ nét trong cấu trúc kinh tế Việt Nam khi nhiều dòng vốn quốc tế biến động mạnh theo chu kỳ lãi suất, địa chính trị hay tâm lý thị trường, thì kiều hối vẫn âm thầm chảy về quê hương như một “dòng vốn tình cảm” bền bỉ nhất.

Nhìn lại hành trình hơn 30 năm kể từ khi Việt Nam bắt đầu có những chính sách cởi mở về kiều hối (năm 1993), dòng tiền kiều hối đã chảy về không ngừng nghỉ. Thống kê từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho thấy, tổng lượng kiều hối lũy kế đến nay đã đạt xấp xỉ 240 tỷ USD. Đây là một con số minh chứng cho sợi dây liên kết bền chặt giữa kiều bào và quê hương.

Năm 2025 vừa qua ghi nhận sự bứt phá ngoạn mục bất chấp những “cơn gió ngược” từ kinh tế thế giới. Riêng tại “đầu tàu” TP. Hồ Chí Minh, lượng kiều hối chuyển về đạt hơn 10,34 tỷ USD, tăng 8,3% so với năm 2024. Điều đáng chú ý là sự dịch chuyển mạnh mẽ trong cơ cấu thị trường gồm: Châu Á (trụ cột ổn định) đóng góp gần một nửa tổng lượng kiều hối với 5,06 tỷ USD. Đây là thị trường truyền thống với lực lượng lao động dồi dào tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc).

Châu Mỹ (đà tăng trưởng mạnh) đạt hơn 3,3 tỷ USD, tăng trưởng tới 11,8% và châu Phi (điểm sáng mới) dù quy mô còn khiêm tốn (173,35 triệu USD) nhưng tốc độ tăng trưởng lên đến 39,3%, cho thấy sự mở rộng địa bàn lao động và kinh doanh của người Việt tại các lục địa mới.

Dự báo cho năm 2026, lượng kiều hối cả nước có khả năng vượt mốc 16 tỷ USD, thậm chí có dư địa tăng gấp đôi trong những năm tới nhờ các chính sách đột phá và mạng lưới xuất khẩu lao động không ngừng mở rộng.

Từ tiêu dùng đến đầu tư sự dịch chuyển của dòng vốn huyết mạch

Trước đây, kiều hối thường được mặc định là nguồn tiền hỗ trợ thân nhân, chi tiêu sinh hoạt hoặc gửi tiết kiệm. Tuy nhiên, một thực tế mới đang hình thành kiều hối đang trở thành dòng vốn đầu tư trực tiếp vào sản xuất kinh doanh.

Theo nghiên cứu từ các chuyên gia, hiện nay khoảng 15-20% lượng kiều hối tại Việt Nam được đổ trực tiếp vào bất động sản. Nhưng tích cực hơn cả là xu hướng dịch chuyển sang thị trường chứng khoán, trái phiếu và đặc biệt là thành lập doanh nghiệp. Kiều hối không còn nằm im trong két sắt hay các tài khoản tiết kiệm tĩnh lặng; nó đang “chạy” vào các xưởng máy, các dự án nông nghiệp công nghệ cao và các công ty khởi nghiệp sáng tạo.

Tại các vùng nông thôn, nguồn lực này đã góp phần quan trọng vào công cuộc giảm nghèo bền vững. Điển hình như các chương trình lao động thời vụ tại Hàn Quốc đã mang về hàng nghìn tỷ đồng cho các địa phương, giúp người dân không chỉ thoát nghèo, mà còn có vốn để tái đầu tư vào sản xuất nông nghiệp tại quê nhà.

Dù triển vọng rất lớn, nhưng dòng chảy kiều hối không phải lúc nào cũng “thuận buồm xuôi gió”. Giai đoạn 2025 - đầu 2026 đã chứng kiến những thời điểm sụt giảm cục bộ do tác động của lạm phát toàn cầu và chính sách tiền tệ thắt chặt tại các nền kinh tế lớn. Tại TP. Hồ Chí Minh, quý I/2026 ghi nhận mức giảm 15,6% so với quý trước đó do thu nhập thực tế của người lao động nước ngoài bị ảnh hưởng bởi chi phí sinh hoạt tăng cao và xung đột địa chính trị.

Bên cạnh đó, chênh lệch lãi suất giữa VND và USD không còn quá lớn đã khiến một bộ phận kiều bào ngần ngại trong việc chuyển tiền về nước để gửi tiết kiệm. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc đổi mới chính sách.

Chiến lược khơi thông nguồn lực cho giai đoạn 2026 - 2030

Theo PGS,TS. Nguyễn Anh Phong, Trưởng khoa Tài chính Ngân hàng, Đại học Kinh tế - Luật TP. Hồ Chí Minh chia sẻ: “Kiều hối không phải là tiền cho không, đó là mồ hôi và trí tuệ của người Việt toàn cầu. Hiệu quả lớn nhất của kiều hối không nằm ở con số tuyệt đối tăng thêm mỗi năm, mà ở khả năng vốn hóa nguồn tiền này thành các dự án hạ tầng, giáo dục và y tế. Để làm được điều đó, chúng ta cần một môi trường đầu tư đủ an toàn để kiều bào dám chọn mặt gửi vàng thay vì chỉ gửi tiền về nuôi thân nhân”.

Để đạt mục tiêu tăng trưởng kiều hối bình quân 10%/năm trong giai đoạn tới, theo PGS,TS. Nguyễn Anh Phong, hệ thống ngân hàng và các cơ quan quản lý cần thực hiện những bước đi đột phá sau:

Một là, hạ tầng số hóa (Banking 4.0) để việc chuyển tiền không thể còn là rào cản hành chính. Các mô hình như SeAMobile kết hợp với MoneyGram hay Western Union giúp tiền về tài khoản 24/7 đang là hướng đi đúng đắn. Khi việc nhận tiền chỉ mất “vài chạm” trên điện thoại, dòng vốn sẽ chảy nhanh và minh bạch hơn.

Hai là, chính sách thuế và ưu đãi đầu tư cần có những đặc quyền về thuế trong năm đầu cho kiều bào đầu tư từ xa vào các lĩnh vực ưu tiên như công nghệ xanh, y tế và giáo dục.

Ba là, ổn định vĩ mô là “mỏ neo” niềm tin, giữ vững tỷ giá và kiểm soát lạm phát tốt chính là cách quảng bá hiệu quả nhất để kiều bào yên tâm rằng giá trị tài sản của họ được bảo toàn khi đưa về Việt Nam.

Bốn là, kết nối nguồn lực lao động, đẩy mạnh ký kết hiệp định lao động với các thị trường có thu nhập cao như Đức, Canada, Israel... không chỉ giúp tăng lượng tiền gửi về mà còn nâng cao chất lượng tay nghề cho người lao động khi trở về nước.

Kiều hối là nguồn lực của lòng dân, là “vốn mồi” quan trọng để kích thích các nguồn lực trong nước cùng phát triển. Trong kỷ nguyên mới, khi Việt Nam đang nỗ lực chuyển mình từ một quốc gia dựa vào lao động giá rẻ sang kinh tế tri thức, kiều hối cần được nhìn nhận như một “đòn bẩy” tài chính chiến lược.

Nếu tạo ra một môi trường đủ hấp dẫn, dòng tiền ấy sẽ không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ tiêu dùng mà sẽ trở thành những viên gạch vững chắc xây dựng nên một Việt Nam hùng cường, hiện đại và nghĩa tình. Sự gắn kết giữa kiều bào và quê hương không chỉ bằng tình cảm, mà còn bằng những lợi ích kinh tế thiết thực và niềm tin vào tương lai của dân tộc.