Xây dựng niềm tin số: “Hạ tầng chiến lược” của tài chính Việt Nam trong kỷ nguyên AI

Nền móng cho sự bứt phá của hệ thống tài chính và ngân hàng số

Phát biểu tại Diễn đàn “Digital Trust in Finance 2026” với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI” diễn ra ngày 12/5/2026 tại Hà Nội, Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an, cho biết, Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, hướng tới tăng trưởng hai con số ngay trong năm nay và các giai đoạn tiếp theo.

“Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế số sẽ không thể bền vững nếu thiếu nền tảng niềm tin. Nếu dữ liệu là “nhiên liệu” của nền kinh tế số thì niềm tin chính là ‘hạ tầng mềm’ quyết định khả năng vận hành của toàn bộ hệ thống tài chính. Trong môi trường số hiện nay, niềm tin đã trở thành điều kiện tiên quyết để các giao dịch được thực hiện và các quyết định tài chính được xác lập”, Thượng tướng Phạm Thế Tùng chỉ ra và nhấn mạnh, việc xây dựng niềm tin số không phải là trách nhiệm đơn phương của cơ quan quản lý hay doanh nghiệp, mà cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các Bộ, ngành và toàn xã hội nhằm hình thành một hệ sinh thái tài chính số an toàn.

Trong bối cảnh chuyển đối mạnh mẽ hiện nay, niềm tin số đóng vai trò vô cùng quan trọng trong lĩnh vực tài chính. Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh: “AI quyết định tốc độ phát triển, nhưng niềm tin số sẽ quyết định giới hạn của tăng trưởng tài chính”.

Theo Phó Thống đốc, trong những năm qua, ngành Ngân hàng đã đạt nhiều kết quả quan trọng trong chuyển đổi số với các dịch vụ ngân hàng điện tử, thanh toán số và xác thực sinh trắc học phát triển mạnh mẽ. Hiện nay, nhiều ngân hàng đã có trên 95% giao dịch thực hiện trên kênh số; toàn hệ thống xử lý khoảng 800.000 tỷ đồng mỗi ngày, tương đương 40 - 50 tỷ USD. Đặc biệt, khoảng 88% người trưởng thành tại Việt Nam đã có tài khoản ngân hàng và toàn bộ đã được xác thực với cơ sở dữ liệu căn cước công dân.

Tuy nhiên, Phó Thống đốc Phó Thống đốc nhấn mạnh: “Nếu người dân không tin tưởng vào sự an toàn của giao dịch số, không tin rằng dữ liệu cá nhân của họ được bảo vệ... thì mọi thành tựu công nghệ đều khó phát huy đầy đủ giá trị”. Vì vậy, niềm tin số cần được nhìn nhận như một “hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số”, được xây dựng bằng thể chế, công nghệ và sự phối hợp liên ngành.

Đối với lĩnh vực chứng khoán, ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), nhấn mạnh: “Chuyển đổi số đã trở thành yêu cầu tất yếu, kiến tạo TTCK Việt Nam an toàn, minh bạch, bền vững”. Trên thị trường chứng khoán, tính đến năm 2025, thanh khoản đã đạt 29.330 tỷ đồng/phiên, với 12,9 triệu tài khoản, vượt mục tiêu đề ra và gần 100% nhà đầu tư sử dụng giao dịch trực tuyến. Để đáp ứng mục tiêu nâng hạng thị trường từ “Cận biên” lên “Mới nổi sơ cấp” bởi FTSE Russell từ ngày 21/9/2026, UBCKNN đã triển khai đồng bộ các giải pháp công nghệ, nổi bật là hệ thống KRX vận hành chính thức từ 5/5/2025, bảo đảm kết nối thông suốt và an toàn. Ông Hải cho rằng, niềm tin số phải đi trước một bước và phải được xây dựng như một hạ tầng chính sách thông qua việc hoàn thiện khung khổ pháp lý, như các Nghị định 245/2025/NĐ-CP và 306/2025/NĐ-CP.

Ở góc độ thực thi tại các ngân hàng thương mại, ông Nguyễn Hưng, Tổng giám đốc TPBank, cho rằng ngân hàng trong kỷ nguyên số không chỉ giữ vai trò trung gian tài chính mà còn là chủ thể quan trọng kiến tạo niềm tin cho toàn hệ sinh thái. Ông Hưng chia sẻ mô hình “Kiến trúc niềm tin số” từ số hóa cơ bản đến số hóa thông minh, dựa trên 3 trụ cột: Minh bạch (AI chatbot cung cấp thông tin 24/7); an toàn và bảo mật (AI nhận diện khuôn mặt, chống giả mạo Liveness Detection); sẵn sàng và liên tục (AI giám sát downtime, xử lý giao dịch siêu tốc). Mục tiêu cuối cùng là làm cho khách hàng cảm thấy “an toàn khi chạm”, bởi lẽ công nghệ có thể đưa khách hàng đến với ngân hàng, nhưng chỉ có niềm tin - giá trị cốt lõi suốt hàng trăm năm qua - mới là thứ giữ chân họ lại.

Về chiến lược quản trị rủi ro số, ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước, cho biết hiện có hơn 70% các tổ chức tín dụng tại Việt Nam đã ứng dụng AI trong chăm sóc khách hàng, eKYC và phòng chống gian lận. Ông Tiến khẳng định trong kỷ nguyên AI, năng lực quản trị rủi ro số chính là nền móng của niềm tin. AI phải được quản trị xuyên suốt vòng đời từ khi lựa chọn bài toán, thu thập dữ liệu đến khi dừng sử dụng. Các nhiệm vụ trọng tâm được đặt ra bao gồm: Hoàn thiện pháp lý cho AI có kiểm soát, nâng cao chuẩn bảo mật ngân hàng trực tuyến và làm sạch dữ liệu để giảm tài khoản rác thông qua liên kết cơ sở dữ liệu dân cư.

Thách thức an ninh trong kỷ nguyên AI và chiến lược “lá chắn niềm tin” đa tầng

Dù công nghệ mang lại nhiều lợi ích, nhưng các chuyên gia tại diễn đàn cũng chỉ ra những mặt trái đáng báo động. Thượng tá, TS. Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 - Bộ Công an), nhận định: “An ninh tài chính số đã trở thành vấn đề liên quan trực tiếp tới ổn định kinh tế, trật tự an toàn xã hội”. Theo số liệu báo cáo, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam năm 2025 lên tới 8.000 tỷ đồng. Đáng chú ý, khi công nghệ ngày càng an toàn hơn, người dùng lại trở thành “mắt xích dễ bị tổn thương nhất”. Tội phạm đang dịch chuyển từ tấn công kỹ thuật hệ thống sang thao túng hành vi, khai thác lỗ hổng nhận thức, tâm lý của con người thông qua công nghệ deepfake, giả mạo giọng nói và mã độc chiếm quyền điều khiển.

Ông Nguyễn Mạnh Tường, Tổng Giám đốc MoMo, chỉ ra rằng, lừa đảo bằng AI sinh lời gấp 4,5 lần so với cách truyền thống và bất kỳ ai cũng có thể khởi động một chiến dịch tấn công quy mô lớn với rào cản kỹ thuật gần như bằng không. Thống kê của MoMo cho thấy hơn 90% số tiền lừa đảo là do người dùng tự thực hiện khi bị thao túng tâm lý.

“Thứ kẻ xấu đang tấn công không chỉ là tài chính mà còn là niềm tin của con người. Các đối tượng tạo ra trạng thái sợ hãi, khẩn cấp hoặc kỳ vọng lợi nhuận cao để dẫn dắt nạn nhân. Đặc biệt, 70% nạn nhân của lừa đảo tài chính là người dưới 25 tuổi, trong đó 50% là sinh viên dưới 22 tuổi”, ông Tường chia sẻ.

Trước những thách thức này, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng nhấn mạnh bài học từ các quốc gia như Singapore, Hàn Quốc, Mỹ và Trung Quốc là chuyển sang mô hình phòng thủ hợp tác, lấy dữ liệu làm nền tảng và người dùng là trung tâm bảo vệ. Việt Nam cần khắc phục các “điểm nghẽn” như dữ liệu phân tán và tốc độ chính sách chưa đuổi kịp công nghệ. Ba lớp phòng thủ chiến lược được đề xuất bao gồm: Phòng ngừa chủ động (giáo dục kỹ năng, cảnh báo thời gian thực); phát hiện thông minh (ứng dụng AI nhận diện mô hình gian lận); phản ứng nhanh (khoanh vùng, phong tỏa giao dịch thông qua cơ chế phối hợp đa bên).

Ông Nguyễn Mạnh Tường kêu gọi xây dựng “Liên minh phòng thủ chủ động”, nơi các tín hiệu rủi ro không bị chia cắt giữa các doanh nghiệp mà được kết nối và chia sẻ theo thời gian thực. Nền tảng liên minh này sẽ giúp giảm chi phí phòng chống rủi ro cho từng thành viên, đồng thời giảm khả năng nhân rộng kịch bản lừa đảo. Người dân cũng không chỉ là đối tượng được bảo vệ mà phải trở thành một phần của hệ thống phòng thủ bằng cách tham gia xác minh, báo cáo tin giả và rèn luyện kỹ năng trên “thao trường số”.