Công nghiệp bán dẫn: Kỷ nguyên AI và cuộc cạnh tranh khốc liệt trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Toàn cảnh thị trường: Bùng nổ nhờ AI, dữ liệu lớn và sự thống trị châu Á – Thái Bình Dương

Ngành công nghiệp bán dẫn đang bước vào giai đoạn tăng trưởng chưa từng có, được định hình bởi trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và sự bùng nổ dữ liệu toàn cầu. Theo IDC, quy mô thị trường bán dẫn thế giới đạt 673 tỷ USD năm 2024 và dự kiến vượt 902 tỷ USD vào 2028, tương ứng với tốc độ tăng trưởng kép (CAGR) 10,3% trong giai đoạn 2024–2028.

Đáng chú ý, quyền lực ngành chip ngày càng tập trung: 2/3 doanh thu năm 2024 đến từ 10 doanh nghiệp lớn nhất, so với mức “hơn một nửa” của năm 2023. Điều này phản ánh tính chất “người thắng cuộc lấy tất cả”, nơi những tập đoàn sở hữu công nghệ lõi và chuỗi cung ứng toàn cầu chi phối cuộc chơi.

Động lực tăng trưởng của ngành bán dẫn trong giai đoạn hiện nay đến từ sự bùng nổ của nhiều lĩnh vực công nghệ then chốt.

Trước hết là thiết bị điện tử tiêu dùng như smartphone, laptop và các thiết bị đeo thông minh – những sản phẩm đòi hỏi ngày càng nhiều chip xử lý với hiệu năng cao và khả năng tiết kiệm năng lượng. Tiếp đến là xe điện và ôtô thông minh, khi nhu cầu tích hợp chip cho cảm biến, hệ thống điều khiển và pin đang gia tăng mạnh mẽ, biến ngành ôtô trở thành một trong những khách hàng lớn nhất của thị trường bán dẫn.

Bên cạnh đó, sự triển khai mạng 5G và viễn thông thế hệ mới đòi hỏi khối lượng chip khổng lồ để xây dựng hạ tầng mạng toàn cầu. Cuối cùng, sự mở rộng nhanh chóng của trung tâm dữ liệu và điện toán đám mây đang thúc đẩy nhu cầu GPU, NPU và các dòng chip bộ nhớ dung lượng cao, tạo thành một trong những trụ cột quan trọng nhất cho sự phát triển bền vững của ngành bán dẫn.

Trong bản đồ toàn cầu, châu Á – Thái Bình Dương vẫn giữ vai trò “công xưởng chip” với 52,93% thị phần năm 2024. Trung Quốc, Đài Loan và Hàn Quốc không chỉ nắm giữ năng lực sản xuất khổng lồ, mà còn được hậu thuẫn bởi đầu tư khổng lồ từ chính phủ và doanh nghiệp tư nhân. Chuỗi giá trị điện tử toàn cầu hội tụ về khu vực này, biến nơi đây thành trung tâm chiến lược của ngành công nghiệp.

Việt Nam trên đường đua bán dẫn: Cơ hội vàng và bài toán công nghệ lõi

Trong bối cảnh các cường quốc đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng, Việt Nam nổi lên như một mắt xích tiềm năng mới. Với lợi thế nhân công dồi dào, chi phí cạnh tranh và chính sách ưu đãi mạnh mẽ, Việt Nam đang được nhiều tập đoàn quốc tế “chấm điểm cao” trong chiến lược đa dạng hóa sản xuất. Theo Statista (7/2025), doanh thu ngành bán dẫn Việt Nam dự kiến tăng từ 24,46 tỷ USD năm 2025 lên 45,54 tỷ USD vào 2030, với CAGR 13,73% – mức tăng trưởng thuộc hàng cao nhất khu vực.

Chính phủ Việt Nam đã thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, coi đây là lĩnh vực mũi nhọn trong chiến lược tăng trưởng dài hạn. Chiến lược quốc gia về bán dẫn được lồng ghép vào các gói đầu tư hạ tầng số và chương trình chuyển đổi xanh, nhằm tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững. Bên cạnh đó, Nhà nước đã triển khai hàng loạt chính sách ưu đãi thuế, quỹ hỗ trợ nghiên cứu – phát triển (R&D) và mở rộng các khu công nghệ cao, qua đó khuyến khích doanh nghiệp trong và ngoài nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Đồng thời, Việt Nam cũng đẩy mạnh hợp tác quốc tế với Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc để thu hút nguồn vốn, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Tuy nhiên, rào cản công nghệ lõi là thách thức không nhỏ. Việt Nam hiện mới tham gia chủ yếu ở khâu thiết kế, đóng gói và kiểm thử (OSAT), trong khi các khâu quan trọng nhất như sản xuất wafer và quang khắc vẫn nằm trong tay các “ông lớn” như TSMC, Samsung hay Intel.

Cơ hội tăng tốc đến từ sự bùng nổ của 5G và trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI). Khảo sát cho thấy 58% doanh nghiệp bán dẫn định hình chiến lược dựa trên 5G, và 56% chịu tác động từ GenAI. Nhu cầu ngày càng cao với GPU hiệu suất cao, NPU và bộ nhớ dung lượng lớn mở ra dư địa cho những quốc gia mới nổi – nếu họ biết tận dụng. Đặc biệt, thị trường chip AI đang trở thành “trận địa nóng”. Năm 2024, quy mô đạt 29,13 tỷ USD, và dự kiến chạm 637,62 tỷ USD vào năm 2034, với CAGR khổng lồ 36,15%. Các tập đoàn như NVIDIA, Intel, Google, AMD đã đi trước một bước, tung ra các thế hệ chip ngày càng nhẹ, mạnh và thông minh hơn. Nếu Việt Nam tham gia đúng thời điểm, không chỉ ở vai trò “công xưởng gia công” mà còn trong thiết kế giải pháp chip AI, thì khả năng tạo dấu ấn trên bản đồ bán dẫn thế giới là hoàn toàn có thể./.