Tân Chủ tịch FED Kevin Warsh có thể phải đối mặt với cơn ác mộng tồi tệ nhất của Ngân hàng Trung ương: Đình lạm

Ngày 15/5 vừa qua là ngày cuối cùng trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Jerome Powell trên cương vị Chủ tịch FED. Năm cuối cùng của ông đánh dấu bằng những lời chỉ trích gay gắt từ Tổng thống Donald Trump về lãi suất và việc Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) thiếu hành động trong việc cắt giảm lãi suất mục tiêu quỹ liên bang. FOMC là cơ quan gồm 12 người, bao gồm cả Chủ tịch FED, chịu trách nhiệm thiết lập chính sách tiền tệ của quốc gia.

Người được Tổng thống Donald Trump lựa chọn để kế nhiệm ông Jerome Powell là ông Kevin Warsh. Trước đây, ông Warsh từng là thành viên của FOMC trong khoảng thời gian từ ngày 24/2/2006 đến ngày 31/3/2011, và đóng vai trò quan trọng trong việc dẫn dắt nền kinh tế Mỹ vượt qua cuộc khủng hoảng tài chính cùng với 11 thành viên có quyền bỏ phiếu khác.

Nhưng không kinh nghiệm nào trước đây của ông Warsh có thể chuẩn bị cho ông để đối mặt với kịch bản ác mộng của FED: lạm phát đình trệ hay còn gọi là đình lạm.

Các yếu tố cấu thành đình lạm đã hiện hữu

Đình lạm được đặc trưng bởi tỷ lệ thất nghiệp cao, tăng trưởng kinh tế trì trệ hoặc suy giảm, và lạm phát cao. Đây được cho là tình huống khó khăn nhất mà ngân hàng trung ương phải đối mặt, bởi vì không có kế hoạch nào để nhanh chóng khắc phục nó.

Nếu FOMC hạ lãi suất để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tuyển dụng, họ có nguy cơ làm tăng lạm phát hơn nữa. Mặt khác, việc tăng lãi suất có thể giúp ổn định giá cả nhưng lại gây bất lợi cho việc tuyển dụng và/hoặc tăng trưởng kinh tế. Không có giải pháp dễ dàng nào cả.

Cả 3 yếu tố của hiện tượng đình trệ kinh tế kèm lạm phát đang hiện hữu hoặc được dự đoán sẽ xảy ra, dựa trên tiền lệ lịch sử.

Tỷ lệ lạm phát 12 tháng gần đây đã đạt mức cao nhất trong 3 năm, do 2 quyết định của Tổng thống Trump. Thứ nhất, quyết định áp đặt thuế quan toàn cầu trên diện rộng đã gây ra lạm phát ở mức độ vừa phải. Việc áp thuế đối với hàng hóa nhập khẩu chưa hoàn thiện có thể làm tăng chi phí sản xuất cho các công ty Mỹ, dẫn đến giá thành cao hơn cho người tiêu dùng.

Chiến sự Iran là nguồn gốc của cú sốc giá thứ cấp. Ngay sau xung đột Trung Đông nổ ra vào ngày 28/2, Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz đối với hầu hết các hoạt động giao thông thương mại, do đó làm gián đoạn dòng chảy của khoảng 20 triệu thùng dầu mỏ mỗi ngày. Giá dầu thô và giá nhiên liệu đã tăng vọt sau sự gián đoạn nguồn cung năng lượng lớn nhất trong lịch sử hiện đại.

Từ tháng 2 đến tháng 4, lạm phát trượt trong 12 tháng (TTM) đã tăng từ 2,4% lên 3,8%. Tác động lạm phát của các cú sốc giá năng lượng đối với doanh nghiệp thường có độ trễ sau vài tháng. Khi những tác động này được phản ánh trong dữ liệu kinh tế, lạm phát có thể tăng cao hơn.

Tỷ lệ thất nghiệp cũng được dự đoán là một vấn đề. Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp 4,3% được báo cáo vào tháng 4 là mức thấp kỷ lục, nhưng tỷ lệ thất nghiệp đã tăng nhẹ trong 3 năm qua (tháng 4/2023 là 3,4%). Lịch sử cho thấy rằng những cú sốc giá dầu thô hầu như luôn dẫn đến tình trạng mất việc làm khi các doanh nghiệp phải đối phó với chi phí vận chuyển và sản xuất tăng cao.

Mảnh ghép cuối cùng của bức tranh đình lạm là tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trì trệ hoặc suy giảm. Kể từ khi ông Trump nhậm chức, GDP hàng năm của Mỹ đã đạt mức (0,6%), 3,8%, 4,4%, 0,5% và 2% tương ứng trong 5 quý. Trung bình, tăng trưởng GDP hàng quý chỉ đạt 2% kể từ đầu năm 2025.

Tương tự như tỷ lệ thất nghiệp, những cú sốc giá dầu thô thường có tác động tiêu cực lâu dài đến tăng trưởng kinh tế.

Tân Chủ tịch FED Kevin Warsh tiếp quản vị trí trong bối cảnh tiến thoái lưỡng nan

Có thể nói, Chủ tịch FED do Tổng thống Donald Trump lựa chọn đã tiếp nhận trọng trách từ cựu Chủ tịch Powell trong bối cảnh một giai đoạn vô cùng thách thức đối với ngân hàng trung ương, nền kinh tế Mỹ và thị trường chứng khoán.

Mặc dù ông Warsh liên tục đề cao tính độc lập của ngân hàng trung ương trong tuyên thệ trước Ủy ban Ngân hàng Thượng viện hồi tháng 4, nhưng khó có khả năng lời kêu gọi cắt giảm lãi suất đáng kể của Tổng thống Donald Trump sẽ dừng lại trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, tân Chủ tịch FED đang ở trong tình thế tiến thoái lưỡng nan.

Nếu Chủ tịch Warsh và các thành viên khác của FOMC bị coi là nhượng bộ trước lời kêu gọi liên tục của Tổng thống về việc giảm lãi suất, Ngân hàng trung ương sẽ mất đi hình ảnh độc lập và uy tín của cơ quan này sẽ bị tổn hại nghiêm trọng. Mặc dù lãi suất thấp hơn có thể xoa dịu thị trường chứng khoán trong ngắn hạn, nhưng việc mất uy tín của một trụ cột của phố Wall sẽ gây thiệt hại về lâu dài.

Mặt khác, nếu tân Chủ tịch FED và các thành viên khác của FOMC chuyển hướng khỏi xu hướng nới lỏng tiền tệ của FED và tăng lãi suất vào cuối năm 2026 hay đầu năm 2027, họ sẽ ưu tiên ổn định giá cả, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn rủi ro gây bất ổn kinh tế và thị trường chứng khoán phố Wall. Chưa kể, ông Warsh có nguy cơ bị ông Trump chỉ trích công khai.

Theo chỉ số P/E Shiller của S&P 500, thị trường chứng khoán đang ở rất gần mức định giá cao nhất kể từ tháng 1/1871. Các nhà đầu tư đã dự đoán sẽ có một số đợt cắt giảm lãi suất trong giai đoạn 2026-2027, với chi phí vay thấp hơn dự kiến ​​sẽ thúc đẩy việc xây dựng các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo. Việc tăng lãi suất, hoặc thậm chí chỉ là xu hướng tăng lãi suất, có thể khiến chỉ số Dow Jones, S&P 500 và Nasdaq Composite lao dốc.

Lãi suất cao hơn cũng có thể kìm hãm tăng trưởng kinh tế. Chi phí cho vay tăng cao có thể làm giảm động lực tuyển dụng và đổi mới trong thời kỳ tăng trưởng GDP ở mức trung bình. Chủ tịch Kevin Warsh và FOMC không thể làm hài lòng tất cả mọi người. Vấn đề chỉ là cuối cùng bên nào sẽ phải trả giá mà thôi.